AndrzejInstruktor.pl - obserwuj, działaj, zmieniaj » SYSTEM UZYSKIWANIA PRAWA JAZDY KATEGORII B W NIEMCZECH

System regulowany jest przez cztery główne akty prawne szczebla federalnego. Rozporządzenie o uprawnieniach do kierowania pojazdami (Fahrerlaubnis-Verordnung, FeV) reguluje klasy prawa jazdy, warunki uzyskania uprawnień oraz zasady egzaminowania. Rozporządzenie o szkoleniu kursantów (Fahrschüler-Ausbildungsordnung, FahrschAusbO) określa cele, zakres i strukturę szkolenia teoretycznego i praktycznego. Ustawa o zawodzie instruktora nauki jazdy (Fahrlehrergesetz, FahrlG) normuje status instruktora, warunki prowadzenia szkoły jazdy oraz nadzór nad branżą. Ustawa o biegłych i egzaminatorach ruchu drogowego (Kraftfahrsachverständigengesetz, KfSachvG) reguluje status technicznych jednostek egzaminacyjnych i zatrudnionych w nich egzaminatorów Artykuł, w którym analizuję niemiecki system, koncentruje się wyłącznie na kategorii B.

SZKOLENIE TEORETYCZNE

Celem szkolenia jest przygotowanie kandydata tak, aby bezpiecznie, odpowiedzialnie i z poszanowaniem środowiska uczestniczył w ruchu drogowym (§ 1 ust. 1 FahrschAusbO). Rozporządzenie formułuje sześć obszarów kompetencji: umiejętność panowania nad pojazdem w trudnych sytuacjach, znajomość i stosowanie przepisów, rozpoznawanie i unikanie zagrożeń, realistyczną samoocenę, postawę partnerską wobec innych uczestników ruchu oraz odpowiedzialność za życie, zdrowie, środowisko i mienie (§ 1 ust. 2 FahrschAusbO).

Szkolenie składa się z części teoretycznej i praktycznej, które muszą być koncepcyjnie powiązane i w toku szkolenia ze sobą zintegrowane (§ 2 ust. 1 FahrschAusbO).

Minimalna liczba godzin teorii
Rozporządzenie precyzyjnie określa wymaganą minimalną liczbę zajęć teoretycznych. Dla kategorii B przy pierwszym uzyskiwaniu uprawnień struktura przedstawia się następująco (§ 4 ust. 3 i 4 FahrschAusbO w zw. z Anlage 2.8):

Część ogólna: 12 zajęć podwójnych (12 × 90 min = 18 godz.)—
Część specyficzna dla kat. B: 2 zajęcia podwójne (2 × 90 min = 3 godz.)
RAZEM: 14 zajęć podwójnych (21 godzin zegarowych)

Jeżeli kursant posiada już prawo jazdy innej kategorii, liczba godzin z zakresu ogólnego zmniejsza się do 6 zajęć podwójnych (§ 4 ust. 3 zd. 2 FahrschAusbO).

Termin Doppelstunde (zajęcia podwójne) oznacza 90 minut. Jest to istotne rozróżnienie, ponieważ niektóre źródła internetowe błędnie przeliczają 14 zajęć podwójnych na 28 godzin bez wyjaśnienia, że chodzi o 28 jednostek po 45 minut, a nie 28 godzin zegarowych.

Treści programowe
Część ogólna (Anlage 1 FahrschAusbO) obejmuje 12 bloków tematycznych, wspólnych dla wszystkich kategorii: predyspozycje osobiste, czynnik ryzyka człowiek, ramy prawne, system drogowy i jego użytkowanie, pierwszeństwo i regulacje ruchu, znaki drogowe i przejazdy kolejowe, inni uczestnicy ruchu, prędkość i dystans, manewry i obserwacja ruchu, postój, zachowanie w szczególnych sytuacjach oraz kształcenie ustawiczne.

Część specyficzna dla kategorii B (Anlage 2.2 FahrschAusbO) obejmuje: technikę, fizykę jazdy, przewóz osób i ładunków oraz ekologiczną eksploatację pojazdu, a także jazdę zestawami pojazdów — hamowanie, sprzęganie przyczep, rozróżnienie wobec uprawnień rozszerzonych.

Organizacja zajęć
Teoria musi być prowadzona według ramowego planu nauczania z załączników do rozporządzenia, z wykorzystaniem zróżnicowanych metod i kontrolami postępów. Dziennie nie powinno odbywać się więcej niż 2 zajęcia podwójne (§ 4 ust. 6 FahrschAusbO). Szkoła jazdy jest zobowiązana do opracowania planu szkoleniowego i wywieszenia go w lokalu szkoły.

Istotna jest zasada fizycznej obecności kursantów na zajęciach (§ 4 ust. 1b FahrschAusbO). Forma cyfrowa, wyłącznie synchroniczna, z jednoczesnym uczestnictwem wszystkich kursantów jest dopuszczalna jest jedynie wyjątkowo, za zgodą właściwego organu landowego, przy spełnieniu dodatkowych wymogów techniczno-organizacyjnych.

Warto podkreślić, że rozporządzenie zakazuje poświęcania czasu wykładów na wypełnianie testów - nawet za pomocą mediów cyfrowych (§ 4 ust. 1a zd. 4 FahrschAusbO).

SZKOLENIE PRAKTYCZNE

Brak ustawowego minimum zwykłych godzin jazdy.
Szkolenie praktyczne składa się z dwóch elementów: szkolenia podstawowego oraz obowiązkowych jazd specjalnych (§ 5 ust. 1 FahrschAusbO).

Niemieckie prawo nie określa minimalnej liczby zwykłych godzin jazdy. Żaden z analizowanych aktów prawnych nie ustanawia takiego minimum - ustawowo określone są wyłącznie jazdy specjalne. Liczba zwykłych jazd zależy wyłącznie od indywidualnych zdolności kursanta i oceny instruktora.

Takie rozwiązanie przenosi odpowiedzialność za ocenę gotowości kursanta w całości na instruktora. Ryzyko minimalizacji kosztów szkolenia jest ograniczane przez mechanizm opisany w dalszej części artykułu — instruktor ponosi odpowiedzialność za dopuszczenie nieprzygotowanego kursanta do egzaminu (§ 6 ust. 1 FahrschAusbO).

Obowiązkowe jazdy specjalne
Jedynym ustawowo określonym minimum godzin jazdy praktycznej są jazdy specjalne, ściśle zdefiniowane w załączniku do rozporządzenia o szkoleniu kursantów (Anlage 4 do § 5 ust. 3 FahrschAusbO). Każda trwa 45 minut:

— Jazdy zamiejskie: 5 jazd
— Jazdy autostradowe: 4 jazdy
— Jazdy nocne/o zmierzchu: 3 jazdy
— RAZEM: 12 jazd, 540 minut (9 godzin zegarowych)

Jazdy specjalne powinny być realizowane dopiero po ukończeniu szkolenia podstawowego (§ 5 ust. 2 FahrschAusbO).

Zakaz jednoczesnego szkolenia wielu kursantów
Jednoczesne prowadzenie zajęć praktycznych dla kilku kursantów w jednym pojeździe jest zabronione - nawet jeżeli w pojeździe siedzi kilku instruktorów (§ 5 ust. 8 FahrschAusbO).

Brak placu manewrowego
W Niemczech nie istnieje obowiązek szkolenia na placu manewrowym. Pojęcie to nie występuje w żadnym z analizowanych aktów prawnych. Całe szkolenie praktyczne odbywa się na drogach publicznych, w pojeździe szkoleniowym wyposażonym w podwójne pedały.

Szkolenie na skrzyni automatycznej
Rozporządzenie o szkoleniu kursantów wprowadza formę doszkolenia z automatu na manual (§ 5a FahrschAusbO). Osoba, która zdała egzamin na pojeździe z automatyczną skrzynią biegów, może uzyskać uprawnienie do jazdy manualem po minimum 10 godzinach (po 45 min) szkolenia na pojeździe ze skrzynią manualną oraz jeździe sprawdzającej. Instruktor wystawia zaświadczenie według ustawowego wzoru. Fakt odbycia szkolenia dokumentowany jest kodem B197 w prawie jazdy (§ 17a ust. 4 FeV).

ZAKOŃCZENIE SZKOLENIA I DOPUSZCZENIE DO EGZAMINU

O gotowości kursanta do egzaminu państwowego decyduje instruktor. Instruktor może zakończyć szkolenie dopiero wtedy, gdy kandydat odbył wymagany program zajęć i instruktor jest przekonany, że cele szkolenia zostały osiągnięte (§ 6 ust. 1 FahrschAusbO). Następnie właściciel szkoły jazdy lub osoba odpowiedzialna za kierowanie szkoleniem wydaje zaświadczenie o ukończeniu szkolenia (§ 6 ust. 2 FahrschAusbO).

Przy zmianie szkoły jazdy kursant musi otrzymać potwierdzenie zaliczonych modułów - ma prawo do ich przeniesienia. Podpis może być złożony elektronicznie (§ 6 ust. 2 zd. 3–5 FahrschAusbO).

Procedura administracyjna
Formalnym warunkiem przystąpienia do egzaminu jest wydanie przez urząd ds. uprawnień do kierowania pojazdami (Fahrerlaubnisbehörde) zlecenia egzaminacyjnego na rzecz jednostki egzaminacyjnej (§ 22 ust. 4 FeV). Kandydat składa w urzędzie wniosek wraz z wymaganymi dokumentami: zaświadczenie o szkoleniu z pierwszej pomocy (min. 9 × 45 min, § 19 FeV), badanie wzroku oraz zaświadczenie ze szkoły jazdy. Zaświadczenie o ukończeniu szkolenia nie może być starsze niż 2 lata (§ 16 ust. 3 zd. 7 FeV).

Minimalny wiek do uzyskania prawa jazdy kategorii B wynosi 18 lat (§ 10 ust. 1 FeV), z możliwością obniżenia do 17 lat w ramach programu jazdy z osobą towarzyszącą (§ 48a FeV). Do egzaminu teoretycznego można przystąpić najwcześniej 3 miesiące przed osiągnięciem wymaganego wieku, do egzaminu praktycznego 1 miesiąc przed (§ 16 ust. 3 i § 17 ust. 1 FeV).

EGZAMIN TEORETYCZNY

Egzaminy przeprowadzane są przez urzędowo uznanych biegłych lub egzaminatorów zatrudnionych w technicznych jednostkach egzaminacyjnych TÜV lub DEKRA (§ 15 ust. 5 FeV w zw. z KfSachvG).

Kandydat musi wykazać się wystarczającą znajomość przepisów dotyczących prowadzenia pojazdów, w tym ekologicznej i energooszczędnej jazdy; znajomość zagrożeń w ruchu drogowym i zachowań obronnych; oraz podstawową wiedzę techniczną istotną dla bezpieczeństwa (§ 16 ust. 1 FeV).

Egzamin odbywa się w ośrodku egzaminacyjnym TÜV lub DEKRA, na komputerze lub tablecie, z możliwością użycia funkcji audio (pytania odczytywane przez słuchawki). Przed rozpoczęciem egzaminator weryfikuje tożsamość kursanta oraz zaświadczenie ze szkoły jazdy. Egzamin można zdawać w języku niemieckim lub w jednym z 12 dopuszczonych języków obcych, w tym po polsku (Anlage 7 Nr. 1.3 FeV).

Struktura i zasady zaliczenia
Dla kategorii B przy pierwszym uzyskiwaniu uprawnień egzamin obejmuje 30 pytań: 20 z zakresu ogólnego i 10 z zakresu specyficznego. Łączna wartość punktowa to 110 punktów. Maksymalna dopuszczalna liczba punktów karnych wynosi 10 (Anlage 7 Teil 1 FeV).

Pytania mają wagi od 2 do 5 punktów. Istnieje warunek szczególny, ponieważ egzamin jest uznawany za niezdany również wtedy, gdy kursant odpowie błędnie na dwa pytania o wadze 5 punktów - nawet jeśli łączna suma nie przekracza 10 (Anlage 7 Nr. 1.2.3 FeV).

Liczba pytań: 30 (20 ogólnych + 10 specyficznych)
Łączna wartość punktowa: 110 punktów
Maks. punkty karne: 10
Reguła dodatkowa: niezdany przy 2 błędach po 5 punktów
Forma egzaminu: elektroniczna (komputer/tablet)
Dostępne języki: niemiecki + 12 języków obcych (w tym polski)

Jawny katalog pytań

Cechą wyróżniającą niemiecki system jest pełna jawność katalogu pytań egzaminacyjnych. Wszystkie pytania, z których losowany jest zestaw egzaminacyjny, są publicznie dostępne i mogą być wykorzystywane do nauki. Katalog jest częścią wytycznych egzaminacyjnych publikowanych przez federalne ministerstwo transportu. Rozwój i walidację katalogu prowadzi wspólna organizacja TÜV | DEKRA arge tp 21 we współpracy z Federalnym Instytutem Drogownictwa (BASt).

Od 1 kwietnia 2025 roku obowiązuje zaktualizowany katalog obejmujący ok. 1040 pytań dla kategorii B. Aktualizacje katalogu odbywają się co pół roku.

EGZAMIN PRAKTYCZNY

Od 1 stycznia 2021 roku obowiązuje zreformowany format egzaminu praktycznego - zoptymalizowany praktyczny egzamin na prawo jazdy (OPFEP). Egzamin praktyczny kategorii B trwa 55 minut, z czego co najmniej 30 minut stanowi czas jazdy w ruchu drogowym (Anlage 7 Nr. 2.3 FeV).

Egzamin odbywa się zarówno w obszarze zabudowanym, jak i poza nim, a w miarę możliwości obejmuje odcinki autostradowe (§ 17 ust. 4 FeV). Egzaminator wyznacza czas, punkt startowy i trasę (§ 17 ust. 5 FeV).

Przebieg egzaminu
Egzamin rozpoczyna się od kontroli tożsamości i weryfikacji zaświadczenia o ukończeniu szkolenia praktycznego. Następnie kursant odpowiada na 3 pytania dotyczące kontroli technicznej pojazdu - np. światła, opony, poziomy płynów.

Kolejnym etapem są zadania manewrowe. Kursant wykonuje 2 zadania, które wybiera egzaminator z dwóch grup: (a) cofanie w prawo za róg lub parkowanie równoległe, (b) wjazd w zatoczkę parkingową, zawracanie lub hamowanie awaryjne. Każde zadanie może zostać powtórzone jeden raz - dwukrotne niezaliczenie tego samego zadania kończy egzamin z wynikiem negatywnym (Anlage 7 Nr. 2.1.4.2 FeV).

Główna część egzaminu to jazda w ruchu drogowym trwająca co najmniej 30 minut. Egzaminator ocenia systematycznie 8 zadań drogowych w ramach 5 obszarów kompetencji kierowczych, dokumentując wyniki w elektronicznym protokole egzaminacyjnym.

Źródło: https://www.moving-roadsafety.com/

Po zakończeniu jazdy egzaminator omawia z kursantem przebieg egzaminu w ramach rozmowy zwrotnej i natychmiast komunikuje wynik.

Osoby obecne w pojeździe i pojazd egzaminacyjny
Podczas egzaminu w pojeździe przebywają trzy osoby: kursant za kierownicą, instruktor na fotelu pasażera (z dostępem do pedałów, lecz w roli biernego obserwatora) oraz egzaminator na tylnym siedzeniu, z tabletem do prowadzenia protokołu elektronicznego. Każda interwencja instruktora za pomocą pedałów oznacza natychmiastowe przerwanie egzaminu z wynikiem negatywnym.

Egzamin odbywa się na pojeździe szkoły jazdy, nie w pojeździe instytucji egzaminacyjnej. Kandydat ma obowiązek zapewnić pojazd egzaminacyjny spełniający wymagania rozporządzenia: samochód osobowy o maksymalnej prędkości konstrukcyjnej co najmniej 130 km/h, z co najmniej 4 miejscami siedzącymi, z podwójnymi mechanizmami sterowania i wyłącznie z kierownicą po lewej stronie (Anlage 7 Nr. 2.2.4 FeV).

SYSTEM INSTYTUCJONALNY

Egzaminy na prawo jazdy przeprowadzają wyłącznie techniczne jednostki egzaminacyjne (Technische Prüfstellen) prowadzone przez podmioty wyznaczone przez rządy landowe (§ 10 ust. 1 KfSachvG). W praktyce są to organizacje TÜV (w landach zachodnich) i DEKRA (w landach wschodnich). Podział terytorialny ma charakter historyczny. Dla danego obszaru nie może istnieć więcej niż jedna taka jednostka (§ 10 ust. 1 zd. 3 KfSachvG).

Status prawny tych jednostek jest szczególny i nie mogą prowadzić działalności nastawionej na zysk (§ 10 ust. 2 zd. 1 KfSachvG). Muszą prowadzić odrębny rachunek wyników, a opłaty egzaminacyjne mogą być przeznaczane wyłącznie na cele związane z działalnością egzaminacyjną (§ 10 ust. 2 zd. 2 i 3 KfSachvG).

Wymagania wobec egzaminatorów
W niemieckim systemie obowiązują dwa poziomy wymogów wobec egzaminatorów. Aby w ogóle uzyskać uprawnienia egzaminatora, kandydat musi spełnić warunki wejściowe: ukończyć 23 lata, być sprawnym psychofizycznie, posiadać prawo jazdy wszystkich kategorii (z wyjątkiem D - wymagane wyłącznie przy egzaminowaniu tej kategorii), mieć ukończony kierunek inżynierski, odbyć min. 1,5 roku praktyki jako inżynier, min. 6 miesięcy szkolenia w jednostce egzaminacyjnej, należeć do takiej jednostki i zdać egzamin fachowy (§ 2 ust. 1 i 2 KfSachvG).

Odrębny jest natomiast warunek operacyjny, dotyczący konkretnie egzaminowania kategorii B: egzaminator przeprowadzający egzaminy tej kategorii musi posiadać prawo jazdy kat. B od co najmniej 3 lat (§ 6 ust. 3 zd. 1 KfSachvG). Są to zatem dwa odrębne wymogi - ogólny (wejściowy, dotyczący uzyskania statusu egzaminatora) oraz szczegółowy (dotyczący dopuszczenia do egzaminowania konkretnej kategorii).

Gwarancje niezależności
Ustawa wprowadza trzy kluczowe gwarancje niezależności egzaminatora. Po pierwsze, egzaminator musi wykonywać zadania bezstronnie i nie może być ekonomicznie zależny od liczby ani wyników egzaminów (§ 6 ust. 1 KfSachvG). Po drugie, może działać wyłącznie na rzecz jednostki egzaminacyjnej, do której należy i tylko w jej obszarze terytorialnym (§ 6 ust. 1a KfSachvG). Po trzecie, nie może jednocześnie pracować jako instruktor nauki jazdy ani być właścicielem szkoły jazdy, co zapewnia pełną separację funkcji szkoleniowej i egzaminacyjnej (§ 6 ust. 3 zd. 3 KfSachvG).

Nadzór jakościowy
Jednostka egzaminacyjna jest zobowiązana do utrzymywania systemu zapewnienia jakości i wykazania tego organowi nadzoru (§ 11 ust. 1a KfSachvG). Dla egzaminów na prawo jazdy nadzór jakościowy sprawuje Federalny Instytut Drogownictwa — BASt (§ 11 ust. 1a zd. 3 KfSachvG, § 72 FeV). Nadzór ogólny sprawuje właściwy organ landowy (§ 13 KfSachvG). Jednostka musi zapewniać ciągłą edukację zawodową egzaminatorów i stałą wymianę doświadczeń (§ 11 ust. 2 KfSachvG).

Rola urzędu ds. uprawnień do kierowania pojazdami
Urząd ds. uprawnień do kierowania pojazdami (Fahrerlaubnisbehörde) jest organem administracyjnym niższego szczebla, działającym na poziomie powiatu. Do jego zadań należy m.in. przyjmowanie wniosków o wydanie prawa jazdy, weryfikacja warunków formalnych, wydanie zlecenia egzaminacyjnego na rzecz jednostki egzaminacyjnej, formalne wydanie prawa jazdy po zdaniu egzaminów oraz nadzór nad szkołami jazdy i instruktorami (§ 22 FeV).

ZAWÓD INSTRUKTORA NAUKI JAZDY

Ustawa o zawodzie instruktora ustanawia cztery klasy uprawnień instruktorskich. Cechą charakterystyczną niemieckiego systemu jest to, że uprawnienia mają charakter pakietowy. Nie istnieje możliwość uzyskania uprawnień wyłącznie na jedną kategorię prawa jazdy. Najniższa klasa uprawnień instruktorskich to BE, która uprawnia jednocześnie do szkolenia w kategoriach B, BE i L (§ 1 ust. 2 nr 1 FahrlG). Oznacza to, że kandydat na instruktora, który chce szkolić wyłącznie w zakresie kategorii B, musi mimo wszystko uzyskać uprawnienia klasy BE, a więc posiadać prawo jazdy kategorii BE. Pozostałe klasy to: A (kategorie AM, A1, A2, A), CE (kategorie C1, C1E, C, CE, T) i DE (kategorie D1, D1E, D, DE).

Kandydaci na instruktorów rozpoczynają od uprawnienia tymczasowego, które jest warunkiem przejścia dalszej części szkolenia i egzaminu (§ 1 ust. 1 zd. 3 FahrlG).

Istotna cecha systemu: każde uprawnienie instruktorskie, w tym uprawnienie tymczasowe, pozwala prowadzić ogólną część wykładów teoretycznych dla wszystkich kategorii (§ 1 ust. 3 FahrlG). Z uprawnienia instruktorskiego można korzystać wyłącznie w ramach zezwolenia na prowadzenie szkoły jazdy lub stosunku pracy z właścicielem szkoły (§ 1 ust. 4 FahrlG).

Wymagania wobec kandydatów
Kandydat na instruktora musi ukończyć 21 lat, być sprawnym psychofizycznie, posiadać kwalifikacje fachowe i pedagogiczne, być nieskazitelnym, mieć co najmniej ukończone wykształcenie zawodowe, posiadać prawo jazdy kat. B od co najmniej 3 lat, odbyć szkolenie instruktorskie w ciągu ostatnich 3 lat, zdać egzamin instruktorski oraz wykazać wystarczającą znajomość języka niemieckiego (§ 2 ust. 1 FahrlG).

Szkolenie i egzamin instruktorski
Szkolenie na instruktora klasy BE trwa co najmniej 12 miesięcy i odbywa się w oficjalnie uznanej placówce szkoleniowej oraz w szkole jazdy szkoleniowej (§ 7 ust. 2 i 3 FahrlG).

Egzamin instruktorski składa się z czterech części: egzaminu z umiejętności jazdy, egzaminu z wiedzy fachowej - część pisemna i ustna, oraz dwóch lekcji pokazowych - z teorii i z jazdy (§ 8 FahrlG).

Po zdaniu części praktycznej i fachowej egzaminu kandydat otrzymuje uprawnienie tymczasowe (Anwärterbefugnis, § 9 FahrlG) - ważne przez 2 lata, pozwalające na szkolenie kursantów wyłącznie pod nadzorem doświadczonego instruktora-opiekuna. Uprawnienie wygasa po trzykrotnym niezdaniu lekcji pokazowej.

Instruktor-opiekun musi posiadać pełne uprawnienia klasy BE od min. 3 lat i ukończyć 5-dniowe seminarium wdrożeniowe. Na początku szkolenia musi być stale obecny podczas zajęć prowadzonych przez praktykanta (§ 16 ust. 1 i 3 FahrlG).

Obowiązki ustawowe instruktora
Instruktor jest zobowiązany do rzetelnego szkolenia kursantów i informowania o konsekwencjach naruszeń przepisów oraz o obowiązkowym ubezpieczeniu pojazdów (§ 12 FahrlG). Obowiązuje go limit czasu pracy: maksymalnie 495 minut jazd praktycznych dziennie (łącznie z jazdami egzaminacyjnymi).

Co 5 lat instruktor musi przedłożyć zaświadczenie o zdolności do wykonywania zawodu (§ 11 ust. 1 FahrlG). Obowiązkowe jest dokształcanie zawodowe: co 4 lata trzydniowy kurs po 8 jednostek lekcyjnych po 45 minut. Przy nieprzestrzeganiu obowiązku dokształcania uprawnienia mogą zostać cofnięte (§ 53 ust. 1 i 7 FahrlG).

SZKOŁA JAZDY - WYMAGANIA I NADZÓR

Prowadzenie szkoły jazdy wymaga odrębnego zezwolenia (Fahrschulerlaubnis, §§ 17–18 FahrlG). Właściciel musi spełnić następujące warunki: ukończyć 25 lat, posiadać uprawnienia instruktorskie odpowiedniej klasy, przepracować co najmniej 2 lata jako instruktor, ukończyć kurs zarządzania szkołą jazdy (min. 70 jednostek lekcyjnych) oraz dysponować odpowiednimi salami, pomocami dydaktycznymi i pojazdami szkoleniowymi.

Ustawa nakłada obowiązek wywieszenia cennika w lokalu szkoły jazdy z rozbiciem na konkretne składniki: opłata podstawowa (obejmująca teorię i koszty ogólne), stawka za godzinę praktyczną (45 min), opłaty za poszczególne rodzaje jazd specjalnych (zamiejskie, autostradowe, nocne), opłaty za przedstawienie do egzaminu teoretycznego i praktycznego. Obowiązują zasady jasności i prawdziwości cen (Preisklarheit und Preiswahrheit). Te same zasady obowiązują w reklamie poza lokalem szkoły (§ 32 FahrlG).

Formy organizacyjne
Ustawa dopuszcza kilka form prowadzenia działalności: szkołę wspólną - do 5 instruktorów prowadzących szkołę w formie spółki cywilnej, bez konieczności odrębnego zezwolenia dla spółki (§ 19 FahrlG); kooperację między szkołami - delegowanie części szkolenia do innej szkoły posiadającej odpowiednie uprawnienia (§ 20 FahrlG); oraz filie - maksymalnie 10 (§ 27 FahrlG).

Nadzór nad szkołami jazdy
Organ nadzoru kontroluje szkoły co 2 lata na miejscu (§ 51 ust. 3 FahrlG). Kontrola obejmuje dwa obszary: przestrzeganie przepisów prawa instruktorskiego (dokumentacja, wyposażenie, standardy) oraz co szczególnie istotne, ocenę jakości fachowej i pedagogicznej szkolenia (§ 51 ust. 2 FahrlG). Interwał może zostać wydłużony do 4 lat, jeśli dwie kolejne kontrole nie wykazały uchybień lub stwierdzono jedynie drobne nieprawidłowości (§ 51 ust. 5 FahrlG).

Szkoła jazdy może przystąpić do zatwierdzonego systemu zapewnienia jakości, w takim przypadku może być zwolniona z powtarzalnej kontroli cyklicznej, przy czym uprawnienie organu do kontroli doraźnej pozostaje nienaruszone (§ 51 ust. 7 FahrlG).

JAZDA Z OSOBĄ TOWARZYSZĄCĄ
Niemiecki system umożliwia uzyskanie prawa jazdy kategorii B już w wieku 17 lat w ramach programu jazdy z osobą towarzyszącą (Begleitetes Fahren ab 17, BF17, § 48a FeV). Młody kierowca może prowadzić pojazd wyłącznie w towarzystwie osoby spełniającej następujące warunki: ukończone 30 lat, posiadanie prawa jazdy kat. B od co najmniej 5 lat oraz nie więcej niż 1 punkt w federalnym rejestrze kierowców (§ 48a ust. 5 FeV).

Osoba towarzysząca nie prowadzi pojazdu - służy wyłącznie jako partner do rozmowy, udzielając rad i krótkich wskazówek (§ 48a ust. 4 FeV). Obowiązuje ją całkowity zakaz alkoholu i środków odurzających (§ 48a ust. 6 FeV). Zamiast standardowego dokumentu prawa jazdy młody kierowca otrzymuje zaświadczenie egzaminacyjne, ważne do 3 miesięcy po ukończeniu 18. roku życia.

Dane stowarzyszenia TÜV za 2024 rok wskazują, że osoby zdające w ramach tego programu osiągają znacznie lepsze wyniki egzaminacyjne niż osoby zdające po ukończeniu 18 lat.

PLANOWANA REFORMA ROZPORZĄDZENIA O SZKOLENIU KURSANTÓW

W październiku 2024 r. federalne ministerstwo transportu ogłosiło plany gruntownej reformy rozporządzenia, obejmującej m.in. digitalizację i uelastycznienie procesu szkolenia. Podstawą miało być opublikowane w marcu 2022 r. opracowanie OFSA 2. Jednak po upadku koalicji rządowej i wyborach w 2025 r. proces legislacyjny został zawieszony. Nowy rząd opublikował kolejny harmonogram, którego również nie dotrzymano. Na dzień sporządzenia niniejszego opracowania (marzec 2026) projekt aktu prawnego nie został przedłożony.

BIBLIOGRAFIA
Akty prawne:

Fahrerlaubnis-Verordnung (FeV) — rozporządzenie o uprawnieniach do kierowania pojazdami z 13.12.2010 (BGBl. I S. 1980), ostatnio zmienione przez Art. 3 G z 23.02.2026 (BGBl. 2026 I Nr. 46). Dostępne: gesetze-im-internet.de/fev_2010/

Fahrschüler-Ausbildungsordnung (FahrschAusbO) — rozporządzenie o szkoleniu kursantów z 19.06.2012 (BGBl. I S. 1318), ostatnio zmienione przez Art. 2 V z 18.03.2022 (BGBl. I S. 498). Dostępne: gesetze-im-internet.de/fahrschausbo_2012/

Fahrlehrergesetz (FahrlG) — ustawa o zawodzie instruktora nauki jazdy z 30.06.2017 (BGBl. I S. 2162), ostatnio zmieniona przez Art. 122 G z 10.08.2021 (BGBl. I S. 3436). Dostępna: gesetze-im-internet.de/fahrlg_2018/

Kraftfahrsachverständigengesetz (KfSachvG) — ustawa o biegłych i egzaminatorach ruchu drogowego z 22.12.1971 (BGBl. I S. 2086), ostatnio zmieniona przez Art. 6 G z 12.07.2021 (BGBl. I S. 3091). Dostępna: gesetze-im-internet.de/kfsachvg/

Gebührenordnung für Maßnahmen im Straßenverkehr (GebOSt) — rozporządzenie o opłatach, aktualizacja z 31.01.2024.

Prüfungsrichtlinie für die theoretische und praktische Fahrerlaubnisprüfung — wytyczne egzaminacyjne wydane na podstawie Anlage 7 FeV, opublikowane w Verkehrsblatt przez BMDV.

Źródła instytucjonalne i branżowe:

DEKRA — Theoretische und praktische Führerscheinprüfung. dekra.de

Deutscher Bundestag, Wissenschaftliche Dienste — WD 7-061/22: Prüfstellen für die Abnahme der Fahrprüfungen.

Deutscher Verkehrssicherheitsrat (DVR) — Optimierung der Praktischen Fahrerlaubnisprüfung. dvr.de

DVPI Fahrlehrerfachschule — Fahrausbildung-Reform 2026: Diese Änderungen kommen auf Fahrlehrer zu. dvpi.de/news, 4.12.2025

PaulCamper — Führerscheinkosten-Studie 2024.

TÜV | DEKRA arge tp 21 — fahrerlaubnis.tuev-dekra.de

TÜV-Verband — Neue Theoriefragen für den Führerschein: Änderungen ab April 2025. tuev-verband.de

TÜV-Verband — komunikat prasowy, marzec 2025: statystyki egzaminacyjne za 2024 r.

Opracowanie: Andrzej Łapa | AndrzejInstruktor.pl | Marzec 2026

SYSTEM UZYSKIWANIA PRAWA JAZDY KATEGORII B W NIEMCZECH